Biały Spichlerz Słupsk

Biały Spichlerz to masywny magazyn wojskowy z początku XIX wieku, który po gruntownej rewitalizacji stał się domem dla największej na świecie kolekcji prac Witkacego. Budynek położony nad Słupią przeszedł drogę od przechowalni obroku dla koni garnizonowych przez powojenne więzienie i magazyn sprzętu AGD, aż po nowoczesną przestrzeń muzealną otwartą w 2019 roku.

To miejsce dla tych, którzy chcą zobaczyć Witkacego w pełnym wymiarze – nie tylko kilka znanych portretów, ale ponad 135 prac malarskich, rysunkowych i graficznych wraz z rękopisami i korespondencją. I dla tych, którzy szukają czegoś więcej niż standardowej wycieczki po muzeum.

Historia budynku – od garnizonu do galerii sztuki

Budowę rozpoczęto wiosną 1804 roku z myślą o stałym zaopatrzeniu słupskiego garnizonu. Spichlerz miał magazynować paszę dla koni, co w czasach napoleońskich nie było błahą sprawą – to właśnie konie stanowiły podstawę mobilności wojska. Budynek ukończono około 1811-1814 roku, choć już na planie miasta z 1811 roku był zaznaczony.

Na tle ówczesnej zabudowy wyróżniał się wszystkim – wielkością, kolorem białych ścian i konstrukcją. Był pierwszym spichlerzem w mieście o murowanych i otynkowanych ścianach, podczas gdy większość budynków magazynowych miała tradycyjną konstrukcję szachulcową. Klasycystyczna forma z minimalistyczną dekoracją podkreślała użytkowy charakter, ale nadawała mu też reprezentacyjny wygląd.

Przez 141 lat, do 1945 roku, Biały Spichlerz pełnił swoją pierwotną funkcję magazynową – co jak na budynek przemysłowy jest wyjątkowo długim okresem nieprzerwanej służby.

Powojenna historia budynku była znacznie mniej sielankowa. Wnętrza służyły jako tymczasowe więzienie dla niemieckich mieszkańców Słupska, później jako spichlerz zbożowy, a w kolejnych latach jako magazyn mechanicznych artykułów gospodarstwa domowego. Dopiero w 2012 roku właścicielem stało się Województwo Pomorskie, które rok później przekazało obiekt Muzeum Pomorza Środkowego.

Remont trwał od początku 2017 do połowy 2018 roku. Następnie przez kolejny rok urządzano wnętrza i aranżowano wystawy. W lipcu 2019, dokładnie w 95. rocznicę istnienia muzealnictwa w Słupsku, Biały Spichlerz otworzył drzwi dla zwiedzających.

Witkacy bez tajemnic – największa kolekcja na świecie

Główna wystawa nosi tytuł „Witkacy. Obrazy – rysunki – grafiki + archiwalia” i jest jedyną w Polsce monograficzną ekspozycją poświęconą temu artyście. To nie jest kilka obrazów na ścianie z opiskami – to kompleksowa prezentacja twórczości od wczesnych prac zakopiańskich, przez rosyjski okres, eksperymenty z formistami, aż po słynne portrety z Firmy Portretowej działającej w latach 1925-1939.

Wystawa podzielona jest na dwie części. Pierwsza pokazuje ewolucję twórczości Witkacego chronologicznie – od Zakopanego, przez pierwsze podróże, pobyt w Rosji, grono formistów, świat Czystej Formy, przełomowy rok 1924, aż po okres Firmy Portretowej. Druga część prezentuje dawne prywatne kolekcje, z których pochodzą dzieła – Włodzimierza Nawrockiego, Jana i Janiny Leszczyńskich, Modesty Zwolińskiej, rodziny Głogowskiego oraz Teodora Białynickiego-Biruli.

Osobna sekcja poświęcona jest zagadnieniom konserwatorskim – można tam zobaczyć szybę z drobinami pastelu i portret, który kiedyś za nią się znajdował. To rzadka okazja, by zajrzeć za kulisy pracy konserwatorów.

Archiwalia i książki nie tworzą osobnej części ekspozycji – są skonfrontowane z dziełami plastycznymi, co pozwala zobaczyć pełniejszy obraz Witkacego jako artysty, filozofa i pisarza jednocześnie. Wystawie towarzyszą filmy o historii słupskiej kolekcji oraz specjalna gazeta w wersji polskiej i angielskiej.

Co jeszcze zobaczysz w Białym Spichlerzu

Poza Witkacym w budynku znajduje się wystawa „W nawiązaniu do Witkacego od XIX do XXI wieku” prezentująca zbiory sztuki współczesnej. To prace najwybitniejszych polskich artystów – Jana Matejki, Leona Wyczółkowskiego, Jacka i Rafała Malczewskich, Olgi Boznańskiej, Zofii Stryjeńskiej i innych. Ekspozycja pokazuje kontekst, w jakim powstawała twórczość Witkacego i jak wpłynęła na kolejne pokolenia artystów.

Na parterze czeka wystawa „Słupsk. Miasto i ludzie” – multimedialna ekspozycja o powojennej historii miasta. To opowieść o ludziach, którzy przyjechali tu po 1945 roku i budowali miasto od podstaw. Wśród eksponatów są osobiste pamiątki, dokumenty, ogłoszenia dotyczące osiedlenia, plakaty, sztandary, przedmioty codziennego użytku, meble.

Pierwsze piętro zajmuje sala wystaw czasowych – aktualnie można tam zobaczyć „Witkacy inaczej…”, choć program wystaw zmienia się regularnie. Dodatkowe wystawy czasowe prezentowane są w sali wernisażowej na parterze oraz na zewnątrz budynku.

Warto zwrócić uwagę na samą architekturę wnętrz – zachowano historyczną drewnianą konstrukcję spichlerza, która stanowi efektowne tło dla ekspozycji. Nowe elementy jak klatka schodowa czy winda zostały zaprojektowane tak, by współgrały z charakterem budynku.

Dla kogo to miejsce

Biały Spichlerz to przede wszystkim raj dla miłośników Witkacego i sztuki współczesnej. Jeśli ktoś zna artystę tylko z podręczników do historii sztuki, tutaj zobaczy go w pełnym wymiarze – z wszystkimi okresami twórczości, eksperymentami i ewolucją stylu.

Dla osób zainteresowanych historią regionalną wystawa o powojennym Słupsku to cenna lekcja o tym, jak wyglądało życie osadników na Ziemiach Odzyskanych. Bez patosu, za to z konkretnymi przedmiotami i osobistymi historiami.

Rodziny z dziećmi też znajdą tu coś dla siebie, choć trzeba być realistą – małe dzieci mogą się nudzić. Muzeum organizuje jednak zajęcia edukacyjne dla grup szkolnych i warsztaty, które sprawiają, że spotkanie ze sztuką staje się bardziej interaktywne.

Zwiedzanie Białego Spichlerza zajmuje około 1,5 godziny, choć miłośnicy Witkacego mogą spędzić tu znacznie więcej czasu. Warto zaplanować wizytę z zapasem, żeby nie przebiegać przez sale.

Informacje praktyczne – bilety, godziny otwarcia, dojazd

Godziny otwarcia:

• Poniedziałek: 10:00-13:00 (wstęp bezpłatny, możliwość wejścia do 12:00)
• Wtorek-niedziela: 10:00-18:00 (wstęp do 17:00)
• Muzeum zamknięte: 1 stycznia, 6 stycznia, Wielka Sobota, Niedziela Wielkanocna, 1 maja, 1 listopada, 11 listopada, 24-26 grudnia, 31 grudnia

Ceny biletów:

• Bilet normalny: 29 zł
• Bilet ulgowy: dla uczniów, studentów, doktorantów, nauczycieli, osób powyżej 65. roku życia, emerytów, rencistów, osób niepełnosprawnych z opiekunami
• Wstęp bezpłatny w poniedziałki (10:00-13:00)
• Bilety sprzedawane są najpóźniej godzinę przed zamknięciem

Bilety zakupione w Białym Spichlerzu są ważne tylko w Białym Spichlerzu – nie obowiązują w Zamku Książąt Pomorskich ani w Młynie Zamkowym, które są osobnymi obiektami Muzeum Pomorza Środkowego.

Jak dojechać:

Biały Spichlerz znajduje się przy ul. Szarych Szeregów 12 w Słupsku, po wschodniej stronie rzeki Słupi. Z centrum miasta najłatwiej dotrzeć kierując się na ul. Henryka Pobożnego, a następnie ul. Szarych Szeregów. Budynek stoi w bezpośrednim sąsiedztwie mostu i nadrzecznych bulwarów, co czyni go bardzo fotogenicznym – szczególnie przy wieczornym świetle.

Dla zmotoryzowanych przygotowano bezpłatny parking przy obiekcie (wjazd od ul. Partyzantów), który funkcjonuje w godzinach pracy muzeum. Przed budynkiem znajdują się też stojaki na rowery, co sprzyja łączeniu wizyty z przejażdżką wzdłuż Słupi.

Dodatkowe informacje:

• Zwiedzanie z przewodnikiem wymaga wcześniejszych ustaleń
• Kontakt: [email protected] (polski, angielski, ukraiński)
• Grupy powyżej 30 osób należy podzielić na mniejsze
• W środy wstęp bezpłatny w godzinach 10:00-13:00

Warto wiedzieć przed wizytą

Biały Spichlerz to część większego projektu „Witkacy w Słupskich Spichlerzach Sztuki”, który obejmuje również sąsiedni Czerwony Spichlerz – jego rewitalizacja to kolejny etap planów muzeum. Całkowity koszt realizacji pierwszego etapu wyniósł ponad 20 milionów złotych, z czego prawie połowa pochodziła ze środków europejskich.

Nowoczesne magazyny w budynku wyposażono w sprzęty odpowiadające najwyższym standardom europejskim, co zapewnia odpowiednie przechowywanie dzieł sztuki. To nie tylko przestrzeń wystawiennicza, ale też centrum sztuki, które służy realizacji inicjatyw społecznych i inspiruje działania artystyczne.

Muzeum przygotowało specjalną gazetę „Witkacy” w wersji polskiej i angielskiej, w której omówione są poszczególne części wystawy – warto po nią sięgnąć przy wejściu. Do ekspozycji towarzyszą też filmy, między innymi o historii słupskiej kolekcji, które warto obejrzeć, by lepiej zrozumieć kontekst zgromadzonych dzieł.

Jeśli planujesz wizytę w Słupsku, warto połączyć zwiedzanie Białego Spichlerza z wizytą w Zamku Książąt Pomorskich i Młynie Zamkowym, które również należą do Muzeum Pomorza Środkowego. To trzy różne lokalizacje z osobnymi biletami, ale razem tworzą kompleksowy obraz historii i kultury regionu.