Kashubian Ethnographic Park Wdzydze

Wdzydze Kiszewskie to niewielka wieś na południu Kaszub, gdzie nad brzegiem jeziora Gołuń rozciąga się najstarszy skansen w Polsce. Muzeum powstało w 1906 roku z pasji małżeństwa nauczycieli, którzy postanowili ocalić od zapomnienia kaszubską kulturę ludową. Dziś na 22 hektarach można zobaczyć ponad 50 autentycznych drewnianych budynków przeniesionych z różnych zakątków Pomorza.

To miejsce działa inaczej niż typowe muzeum. Nie ma tu szyb ani barier – wchodzi się do chat, zagląda do spichlerzy, obserwuje pokazy rzemiosł. Czas spędzony w skansenie to podróż do świata, którego już nie ma.

Najstarsze muzeum na wolnym powietrzu w Polsce

Historia tego miejsca zaczęła się od XVIII-wiecznej chałupy podcieniowej, którą w 1906 roku odkupili Teodora i Izydor Gulgowscy od miejscowego gospodarza Michała Hinca. On był nauczycielem w wiejskiej szkole, ona malarką wykształconą w Berlinie. Urządzili w chałupie prywatne muzeum, gdzie gromadzili kaszubskie sprzęty domowe, haftowane czepce, malarstwo na szkle i ceramikę.

Miejscowi początkowo nie rozumieli, po co komuś stare graty. Z czasem jednak przekonali się do pomysłu i zaczęli pomagać. Małżeństwo Gulgowskich nie tylko zbierało przedmioty – dokumentowało też umierające rzemiosła, zapisywało tradycje, odkrywało piękno wdzydzkich haftów i plecionek z korzeni.

W 1932 roku chałupa spłonęła podczas pożaru wsi. Teodora Gulgowska odbudowała ją po dwóch latach i ponownie wyposażyła w oryginalne sprzęty. Małżeństwo spoczęło na terenie parku – ich grób jest zaznaczony na mapie dla zwiedzających.

Po wojnie muzeum przejęło państwo. W latach 50. dostawiono dom rybaka z Wdzydz Tucholskich, a w 1969 powstał oficjalnie Kaszubski Park Etnograficzny. Przez kolejne dekady teren rozrastał się, aż osiągnął obecne rozmiary.

Co zobaczysz w skansenie we Wdzydzach

Budynki pochodzą z Kaszub, Kociewia i Borów Tucholskich – każdy region ma swój sektor. Zwiedzanie zaczyna się przy pawilonie wejściowym, dalej można iść według własnego pomysłu albo skorzystać z audioprzewodnika.

Na terenie parku stoją kompletne zagrody chłopskie z chatami, stodołami i obórkami. Jest karczma z Rumi, zagroda szlachecka z Luzina, dworek z Piechowic. Można zajrzeć do zagrody szkolnej z Więcków z autentyczną XIX-wieczną klasą – muzeum organizuje tam lekcje pisania gęsim piórem i warsztaty kaszubskiej muzyki.

Są też obiekty, które trudno dziś zobaczyć gdzie indziej. Tartak ze Staniszewa, kuźnia z Lini, wiatraki. Dwa drewniane kościoły – jeden ze Swornegaci pod wezwaniem św. Barbary, drugi z Bożepola. Budynki pochodzą z okresu od XVII do XX wieku, więc widać ewolucję pomorskiej architektury drewnianej.

W środku wszystko jest wyposażone tak, jakby gospodarze wyszli na chwilę.Piece chlebowe, krosna tkackie, naczynia, narzędzia. W niektórych zagrodach odbywają się pokazy – można zobaczyć jak uciera się tabakę, mieli zboże, magluje pranie czy kuje podkowy.

Warsztaty i pokazy rzemiosł tradycyjnych

Skansen nie jest martwą ekspozycją. W różnych miejscach trwają pokazy pracy kowala, robotnika leśnego, kołodzieja. Można obserwować jak tka się na krosnach, wyplata kosze z korzeni jałowca czy tocz gliniany garnek.

Dla grup dostępne są warsztaty – malowanie na szkle, wyplatanie, robienie papierowych kwiatów, hafciarstwo. W autentycznej XIX-wiecznej klasie prowadzi się lekcje języka kaszubskiego i śpiewu kaszubskich pieśni. Zajęcia trwają około godziny, więc razem ze zwiedzaniem trzeba zarezerwować około 3 godzin.

Na podwórku jednej z większych zagród opiekun wystawy organizuje zabawy dla dzieci – daje im szczudła, obręcze do toczenia, drewniane zabawki wzorowane na tradycyjnych.

Jarmark Wdzydzki i inne wydarzenia

W trzecią niedzielę lipca park zamienia się w wielki jarmark. To największa impreza folklorystyczna na Kaszubach – przez dwa dni trwają występy zespołów ludowych, pokazy rzemiosł, warsztaty wiejskich zajęć. Twórcy ludowi wystawiają i sprzedają swoje prace.

We wrześniu odbywa się „Z motyką na bulwy” – Święto Kartofla, gdzie można zobaczyć tradycyjne metody uprawy i przygotowania ziemniaków. Przez cały rok muzeum organizuje koncerty muzyki ludowej, odpusty, lekcje muzealne, kiermasze. W sezonie od maja do września skansen odwiedza około 70-80 tysięcy osób.

Dla kogo jest to miejsce

Skansen sprawdzi się dla rodzin z dziećmi – duża przestrzeń, możliwość swobodnego chodzenia, interaktywne pokazy. Dzieci fascynują wnętrza chat i stare narzędzia, a warsztaty dają szansę na własnoręczne zrobienie czegoś.

To też dobre miejsce dla osób zainteresowanych historią i etnografią. Nie każdy wie, że Kaszuby, Kociewie i Bory Tucholskie miały wyraźnie różniącą się architekturę i zwyczaje – tutaj te różnice widać wyraźnie.

22 hektary terenu to też przestrzeń do spokojnego spaceru wśród ogrodów, sadów i zagajników. Lokalizacja nad jeziorem Gołuń w obrębie Wdzydzkiego Parku Krajobrazowego sprawia, że samo otoczenie jest atrakcyjne.

Informacje praktyczne – ceny, godziny, dojazd

Muzeum mieści się przy ulicy T. i I. Gulgowskich 68 we Wdzydzach Kiszewskich. Parking jest bezpłatny dla zwiedzających i znajduje się tuż przed wejściem.

Dojazd z Kościerzyny zajmuje około 20 minut – trzeba jechać przez Rybaki, Grzybowo i Wąglikowice. Skansen jest dobrze oznakowany, leży przy głównej drodze. Z Gdańska to około godziny jazdy.

Muzeum jest czynne przez cały rok, choć największy ruch panuje od maja do września. Warto sprawdzić aktualne godziny otwarcia i ceny biletów na stronie muzeum-wdzydze.gda.pl lub zadzwonić pod numer 58 686 12 88.

Na zwiedzanie podstawowe należy przeznaczyć minimum 2 godziny. Jeśli chce się obejrzeć wszystko spokojnie i uczestniczyć w pokazach, lepiej zaplanować 3-4 godziny. Teren jest spory, więc wygodne buty to dobry pomysł.

Oprócz stałej ekspozycji budynków działa wystawa fotograficzna „Wdzydzanie” – pokazuje życie mieszkańców wsi od lat 80. XX wieku po dziś, zmiany jakie przyniosła turystyka i jak spokojne kaszubskie lasy zamieniły się w popularne miejsce letniego wypoczynku.

Wdzydze Kiszewskie to nie tylko skansen. W okolicy jest Krzyż Jezior Wdzydzkich – kompleks połączonych akwenów nazywany kaszubskim morzem. Można wybrać się na rejs statkiem, wejść na wieżę widokową, wypożyczyć kajak. Połączenie wizyty w muzeum z aktywnością wodną daje pełen obraz tego zakątka Kaszub.